Helpdesk

Στην ενότητα αυτή μπορείτε να βρείτε απαντήσεις με βασικά ερωτήματα σχετικά με τον Σπιζαετό και σημαντικά θέματα που σχετίζονται με τη φύση και την άγρια ζωή στην ύπαιθρο της Ελλάδας & της Κύπρου. 

Ο Σπιζαετός και άλλα αρπακτικά θηρεύουν παραγωγικά ζώα (πρόβατα, κουνέλια, κότες κ.λπ.); Mπορώ να το αντιμετωπίσω;

ΝΑΙ, αλλά σε πολύ μικρό βαθμό

Ο αριθμός των παραγωγικών ζώων που θηρεύονται από τον Σπιζαετό και τα άλλα αρπακτικά πουλιά, αποτελούν ένα ελάχιστο ποσοστό της διατροφής τους  Σε αναλύσεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του LIFE Bonelli eastMed εντοπίστηκε κατανάλωση οικόσιτων ζώων σε ποσοστό λιγότερο από 1%. Τα θηράματα που προτιμούν οι σπιζαετοί κατά σειρά προτίμησης είναι τα πουλιά, όπως τα περιστεροειδή, τα περδικόμορφα και τα κορακοειδή και θηλαστικά όπως τα αγριοκούνελα, οι λαγοί και οι αρουραίοι. Σε αρκετές περιπτώσεις, θηρεύουν και ερπετά όπως φίδια και σαύρες.

Σε κάθε περίπτωση, και εφόσον υπάρχει ανάγκη προστασίας παραγωγικών ζώων από τη θήρευση από αρπακτικά πουλιά , προτείνονται ενδεικτικά οι ακόλουθες λύσεις:

α. Συνεχής φύλαξη και ανθρώπινη παρουσία αν τα οικόσιτα ζώα είναι ελευθέρας βοσκής.

β. Σταυλισμός και φύλαξη των νεογέννητων με τις μητέρες τους, τουλάχιστον κατά τον πρώτο μήνα της ζωής τους

γ. Κάλυψη των χώρων σταυλισμού με δίχτυα ή άλλες προστατευτικές διατάξεις

δ. Χρήση αποτροπαϊκών συσκευών στους χώρους σταυλισμού (π.χ. μπαλόνια αρπακτικών, ανακλαστικά σημαιάκια, συσκευές εκφοβισμού κ.ά.)

Καμία από τις παραπάνω λύσεις δεν αποτελεί πανάκεια. Η συνδυαστική εφαρμογή των μέτρων και η προσαρμογή τους στις εκάστωτε ανάγκες και ιδιατερότητες μπορούν να ενισχύσουν την απόδοσή τους.

Μειώνονται τα θηράματα λόγω της θήρευσης από αρπακτικά;

ΟΧΙ. Υπάρχει μια σχέση αλληλεξάρτησης μεταξύ των αρπακτικών και των θηραμάτων τους, η οποία σε υγιή οικοσυστήματα δεν απειλεί την επιβίωση θηρευτή και θηρευόμενου.

Ο Σπιζαετός όπως και όλα τα αρπακτικά, δεν τρέφεται αποκλειστικά με είδη θηραματικoύ ενδιαφέροντος, αλλά αξιοποιεί μια ποικιλία τροφικών πηγών.  (δείτε και απάντηση στο ερώτημα 1). Ανάμεσα στα είδη με θηραματικό ενδιαφέρον, αυτά που περισσότερο θηρεύονται από τον Σπιζαετό είναι οι πέρδικες, τα περιστεροειδή και τα λαγόμορφα. Οι Σπιζαετοί, όπως και όλα τα μεγάλα αρπακτικά διατηρούν σταθερές, εκτεταμένες επικράτειες στις οποίες δεν επιτρέπουν την ύπαρξη άλλων αντίστοιχων θηρευτών, διασφαλίζοντας έτσι ικανό απόθεμα τροφής ώστε να καλύπτουν τις διατροφικές τους ανάγκες.  . Όσο μεγαλύτερη είναι η διαθεσιμότητα της τροφής,  τόσο καλύτερη είναι η αναπαραγωγική επιτυχία των Σπιζαετών,  και τόσο μικρότερη η αναγκαία έκταση της επικράτειας. Συνεπώς, σε περιοχές όπου οι Σπιζαετοί ευημερούν, η ποσότητα, η ποικιλία και η πυκνότητα των θηραμάτων είναι σε υψηλά επίπεδα. Σε τέτοια υγιή οικοσυστήματα, η σχέση ισορροπίας μεταξύ θηρευτή και λείας διατηρείται αδιατάρακτη και δεν υπάρχει κίνδυνος μείωσης κάποιου από αυτά. Επιπλέον, οι θηρευτές όπως ο Σπιζαςετός,  λειτουργούν ως εξυγιαντές των πληθυσμών των θηραμάτων, καθώς επιλέγουν να κυνηγήσουν τα ασθενέστερα άτομα αυτών, για λόγους οικονομίας ενέργειας.

Αντίθετα, σε περιοχές όπου για κάποιον λόγο (συνήθως ανθρωπογενή) η πληθυσμιακή ισορροπία των ειδών έχει ήδη διαταραχθεί, ή έλλειψη τροφής, ή ποικιλίας ειδών προς εκμετάλλευση, μπορεί να οδηγήσει σε συνθήκες αυξημένης πίεσης στον πληθυσμό κάποιου θηρευόμενου είδους. Αργά ή γρήγορα όμως, οι επιπτώσεις θα είναι αρνητικές και για τον Σπιζαετό (μειωμένη αναπαραγωγική επιτυχία, ανάγκη για μεγαλύτερη επικράτεια) οδηγώντας στημείωση των πληθυσμών και αυτού (εγκατάλειψη επικρατειών, χαμηλά ποσοστα αναπαραγωγικής επιτυχίας, αυξημένη θνησιμότητα κ.α.)

Κάποιες από τις βασικές αιτιές που οδηγούν σε μείωση των θηραμάτων του Σπιζαετού, σχετίζονται με την  δραστηριότητες των ανθρώπων στην ύπαιθρο όπως το εντατικό κυνήγι, η λαθροθηρία, η αλλαγή χρήσεων γης (π.χ. ανάπτυξη κατοικιών και υποδομών σε φυσικές και αδιατάρακτες περιοχές, εγκατάλειψη των παραδοσιακών καλλιεργειών, δάσωση), η αύξηση της όχλησης από τουριστικές δραστηριότητες, η χρήση αγροχημικών και άλλων δηλητηρίων και η στοχευμένη θανάτωση της άγριας πανίδας.

Παρακάτω, προτείνονται ενδεικτικά ορισμένες λύσεις, οι οποίες όμως θα πρέπει να τεκμηριώνονται με μελέτες, να  σχεδιάζονται και να εφαρμόζονται ανάλογα με τις τοπικές ανάγκες κάθε περιοχής:

α. Βελτίωση των ενδιαιτημάτων π.χ. σπορές κτηνοτροφικών φυτών σε υποβαθμισμένες περιοχές, ασυγκόμιστες ή μερικώς ασυγκόμιστες καλλιέργειες, εγκατάσταση διατάξεων ύδρευσης άγριας πανίδας-ποτίστρες, δημιουργία μικρόκηπων και φυτικών περιφράξεων, διατήρηση ή και δημιουργία νέων ξερολιθιών-λιθοσωρών κ.λπ.

β. Διαχείριση της κυνηγετικής δραστηριότητας. Περιοδικές απαγορεύσεις θήρας ή και εκ περιτροπής άσκηση θήρας σε κυνηγετικές περιοχές, μπορούν να αυκξήσουν τα αποθέματα των θηραμάτων.

γ. Μείωση ανθρωπογενούς όχλησης. Μόνιμη ή περιοδική απαγόρευση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων σε περιοχές ευαίσθητες στην όχληση.

δ. Ορθός χωροταξικός σχεδιασμός. Αποφυγή ανάπτυξης έργων σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές.

ε. Υιοθέτηση γεωργικών πρακτικών φιλικών στο περιβάλλον. Διακοπή χρήσης φυτοφαρμάκων ή ορθολογική χρήση αυτών.

στ. Ενίσχυση φύλαξης και ενίσχυση καθεστώτος προστασίας περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών.

ζ. Δράσεις αποκατάστασης της φύσης σε υποβαθμισμένα ενδιαιτήματα

Αποτελεί η ηλεκτροπληξία ή/και πρόσκρουση σε δίκτυα μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας σοβαρή απειλή για τον Σπιζαετό; Ποιες ενέργειες απαιτούνται για τη μείωση των επιπτώσεων;

ΝΑΙ Η ηλεκτροπληξία ή/και πρόσκρουση αποτελούν τον σημαντικότερο κίνδυνο για τον Σπιζαετό.

Η θανάτωση λόγω ηλεκτροπληξίας ή πρόσκρουσης στο εναέριο δίκτυο μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας είναι η σημαντικότερη αιτία θανάτου για τον Σπιζαετό παγκοσμίως, ιδιαίτερα για τα νεαρά άτομα. Η πίεση αυτή αγγίζει και πλήθος άλλων μεγαλόσωμων πουλιών, αρπακτικών και όχι μόνο. Παράλληλα, τα περιστατικά ηλεκτροπληξίας και πρόσκρουσης συχνά επιφέρουν βλάβες στις υποδομές του δικτύου και προκαλούν προβλήματα όπως διακοπές ρεύματος ή ακόμη και πυρκαγιές.

Τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν για την αποφυγή τέτοιων συμβάντων είναι:

α) η υπογειοποίηση του δικτύου και β) η εφαρμογή μέτρων μετριασμού του κινδύνου, με σημαντικότερα από αυτα την τοποθέτηση μονωτικών καλυμμάτων για την αποφυγή περιπτώσεων ηλεκτροπληξίας και την τοποθέτηση σημαντήρων για την αποφυγή προσκρούσεων.

Αν και αρκετά αποτελεσματικά, τα μέτρα αυτά έχουν μεγάλο κόστος εφαρμογής, με αυτό της υπογειοποίησης να είναι το μεγαλύτερο. Ακόμη, η χρήση μονωτικών καλυμμάτων και σημαντήρων, αν και είναι η λύση που χρησιμοποιείται συχνότερα λόγω της καλής αναλογίας κόστους – αποτελεσματικότητας που παρουσιάζει, είναι παροδική καθώς τα υλικά έχουν περιορισμένο χρόνο ζωής. Η ορθή χωροθέτηση των δικτύων είναι ένα από τα βασικότερα σημεία στα οποία πρέπει να δίνεται προσοχή, καθώς μπορεί να ελαττώσει σημαντικά τις πιθανότητες περιβαλλοντικής ζημίας και ως εκ τούτου, την ανάγκη για λήψη επιπλέον μέτρων.

Το LIFE Bonelli eastMed προβλέπει την τοποθέτηση μονωτικών καλυμμάτων σε στύλους του δικτύου Μέσης Τάσης σε Κρήτη, Λακωνία, Άνδρο και Τήλο, αλλά και τη σήμανση γραμμής υψηλής τάσης στη νότια Εύβοια. Παράλληλα, θα παράξει χάρτες ευαισθησίας για τον Σπιζαετό οι οποίοι θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη σωστή χωροθέτηση όλων των υποδομών που δύνανται να αποβούν επικίνδυνες για το είδος, συμπεριλαμβανόμενων των δικτύων μεταφοράς και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας.

Βρίσκω νεκρά πουλιά και ζώα στην αρδευτική δεξαμενή νερού που έχω. Πως μπορώ να το αποφύγω αυτό; Όταν αυτό δεν μπορεί να αποφευχθεί, πώς μπορώ να τα απεγκλωβίζω όταν τα βρίσκω; Πρέπει να παίρνω κάποιον τηλέφωνο;

Η αποφυγή πνιγμών άγριας πανίδας είναι εφικτή με τη λήψη κάποιων απλών μέτρων προστασίας.

Οι ανοικτές δεξαμενές άρδευσης όπως και οι πισίνες, ενώ αποτελούν σημαντική πηγή παροχής νερού για την ορνιθοπανίδα ταυτόχρονα μπορούν να γίνουν και παγίδα θανάτου. Η νομοθεσία που αφορά στην ασφάλεια αυτού του τύπου υποδομών δεν προβλέπει τους κινδύνους πνιγμών άγριων ζώων και ως εκ τούτου δεν περιλαμβάνει ειδικές προδιαγραφές κατασκευής με πρόβλεψη ύπαρξης διατάξεων διαφυγής ζώων από αυτές. Το έργο LIFE Bonelli eastMed στο πλαίσιο των δράσεων μείωσης περιστατικών άμεσης θανάτωσης του Σπιζαετού και άλλων αρπακτικών από πνιγμό σε ανοιχτές δεξαμενές, έχει κατασκευάσει και τοποθετήσει στις πιλοτικές περιοχές του έργου 62 διατάξεις διαφυγής, 2 διαφορετικών τύπων: 47 πλωτές διατάξεις για δεξαμενές με κάθετα τοιχώματα και 15 σταθερές για δεξαμενές με κεκλιμένα τοιχώματα. Επιπλέον έχει προταθεί στην Περιφέρεια Κρήτης –Διεύθυνση Περιβάλλοντος η συμπερίληψη διατάξεων διαφυγής στις προδιαγραφές αδειοδότησης νέων δεξαμενών άρδευσης.

Εφόσον είστε ιδιοκτήτες δεξαμενής άρδευσης νερού και ενδιαφέρεστε να αποφύγετε πνιγμούς άγριων ζώων εντός αυτής, μπορείτε είτε να καλύψετε τη δεξαμενή είτε να τοποθετήσετε διάταξη διαφυγής. Πληροφορίες για το κόστος κατασκευής & τοποθέτησης όπως επίσης και τα τεχνικά χαρακτηριστικά των δύο διαφορετικών τύπων μπορείτε να λάβετε επικοινωνώντας στο e-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε..

Εάν έχετε εντοπίσει άγριο ζώο εντός δεξαμενής το οποίο είναι ζωντανό, μπορείτε να το απεγκλωβίσετε είτε τραβώντας το από το νερό με απόχη (εάν διαθέτετε), είτε τοποθετώντας ένα ικανού μήκους ξύλο ή κλαδί που υπάρχει διαθέσιμο πλησίον της δεξαμενής, είτε τοποθετώντας άμεσα κάποιο πλωτό υλικό (π.χ. παλέτα, διογκωμένη πολυστερίνη-φελιζόλ) στο οποίο θα μπορέσει να ανέβει το ζώο. Τις περισσότερες φορές η άμεση επέμβαση είναι σωτήρια για το ζώο. Η Πυροσβεστική Υπηρεσία, η οικεία Δασική Υπηρεσία ή η Θηροφυλακή θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον απεγκλωβισμό και τη διάσωση του πτηνού, εφόσον όμως η επέμβασή τους μπορεί να γίνει άμεσα.

Βρήκα νεκρό άγριο ζώο στην ύπαιθρο και υποψιάζομαι ότι είναι δηλητηριασμένο. Τι πρέπει να κάνω;

Ακολουθήστε τις συμβουλές των ειδικών και καλέστε τις αρμόδιες αρχές.

Αρχικά δεν θα πρέπει να αγγίξετε ή να μετακινήσετε, το νεκρό ζώο. Αποτυπώνετε φωτογραφικά αν μπορείτε την περιοχή, ελέγχετε τη γύρω έκταση για πιθανή ύπαρξη κι άλλων νεκρών ζώων ή ύποπτων αντικειμένων (φόλες, συσκευασίες τοξικών ουσιών, μπολ με νερό ή γάλα κ.λπ.) και καλέστε άμεσα την οικεία Δασική Υπηρεσία εάν γνωρίζετε το τηλέφωνο ή στο 1591  ή τη Θηροφυλακή εφόσον πρόκειται για δασική-αγροτική έκταση. Για περιστατικά εντός αστικών περιοχών ή οικισμών ειδοποιείται η Αστυνομία και η Δημοτική Αστυνομία (εφόσον υπάρχει στον οικείο Δήμο).

Αμέσως μετά, ελάτε σε επικοινωνία μία από τις 7 Μονάδες Ανίχνευσης Δηλητηριασμένων Δολωμάτων που επιχειρούν στην Ελλάδα και συγκεκριμένα:

Για την Περιφέρεια Κρήτης και την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου με την Α’ Κυνηγετική Ομοσπονδία Κρήτης & Δωδεκανήσου στο 2821098147 (τα τηλέφωνα των Ομοσπονδιακών Θηροφυλάκων είναι διαθέσιμα στον σύνδεσμο http://akokd.gr/page-21.html)

α. Περιφερειακή Ενότητα Χανίων: Γιάννης Γρηγοράκης (χειριστής της Καρίνα)

β. Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου και Ηρακλείου: Σπύρος Νηστικάκης (χειριστής της Ντάικα και της  Έκα)

γ. Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου: Γιώργος Χωραφάς (χειριστής της Πάκα)

δ. Περιφερειακή Ενότητα Ρόδου: Χριστίνα Διακίδη (χειρίστρια της Τσίκα)

Για την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης με το WWF Ελλάς στο τηλέφωνο 210 3314893 ή την Εταιρεία Προστασίας Βιοποικιλότητας Θράκης στο τηλέφωνο 25540 32210 :

Έλα Κρετ (χειρίστρια του Κίκο και του Ντάλτον) στο 6975712839

Για την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας με την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία στα τηλέφωνα 210 8228704 & 210 8227937:

Βικτώρια Σαράβια (χειρίστρια της Ιόλης)

Οι μονάδες αυτές μπορούν να επιχειρήσουν και σε όμορφες Περιφέρειες, σε περιπτώσεις εξαιρετικά σοβαρών και επειγόντων περιστατικών (π.χ. μαζικές δηλητηριάσεις άγριων ζώων).

Επίσης, είναι ενεργές επτά Μονάδες Ανίχνευσης Δηλητηριασμένων Δολωμάτων στην ηπειρωτική χώρα υπό την επίβλεψη του ΟΦΥΠΕΚΑ [δείτε σχετικά ΕΔΩ] όπως επίσης και δύο ΜΑΔΔ στην Κύπρο υπό την επίβλεψη της Υπηρεσίας Θήρας και Πανίδας της Κύπρου.

Τι μπορώ να κάνω αν δεν ανταποκριθούν οι υπηρεσίες;

Σε περίπτωση που οι υπηρεσίες δεν ανταποκριθούν, και προκειμένου να αποφευχθούν επιπλέον θάνατοι από δευτερογενή δηλητηρίαση, προτείνεται η ταφή των δολωμάτων ή/και των ζώων επιτόπου ή η κάλυψή τους με λίθους εφόσον δεν είναι δυνατή η ταφή. Σε κάθε περίπτωση, επιβάλλεται η χρήση γαντιών και η αποφυγή άμεσης επαφής με αυτά.

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα δηλητηριασμένα δολώματα και τις επιπτώσεις τους στην άγρια πανίδα μπορείτε να αντλήσετε και από τον ακόλουθο σύνδεσμο: https://ornithologiki.gr/el/enhmerwsh-ekpaideush/enimerosi/yliko-enimerosis-ekdoseis/1302-istories-gia-dilitiriasmena-dolomata

Θέλουμε να προστατέψουμε μια συγκεκριμένη έκταση με πλούσια βιοποικιλότητα στον τόπο μας. Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να γίνει αυτό;

Η θεσμοθέτηση μιας περιοχής ως προστατευόμενης είναι μια μακρά και περίπλοκη διαδικασία. Μπορούμε να προστατέψουμε τον τόπο μας και με τη δράση μας.

Περιοχές προστασίας της βιοποικιλότητας χαρακτηρίζονται χερσαίες, υδάτινες, θαλάσσιες ή μικτού χαρακτήρα, φυσικές ή ημιφυσικές περιοχές με καταγεγραμμένη παρουσία τύπων φυσικών οικοτόπων και ειδών διεθνούς, ενωσιακής σημασίας ή/και ελληνικού ενδιαφέροντος που χρήζουν προστασίας και διατήρησης. Περισσότερες περιοχές από τις παραπάνω που βρίσκονται σε γεωγραφική εγγύτητα μεταξύ τους μπορούν να συγκροτούν μία περιοχή προστασίας της βιοποικιλότητας.

Εκτός του Δικτύου NATURA 2000 άλλα προστατευτικά καθεστώτα είναι τα:

Για την Ελλάδα (ν.1650 όπως ισχύει μετά την τροποποίησή του από το ν. 3937/2011 και το ν. 4685/2020 και 4782/2021)

• Εθνικά Πάρκα
• Καταφύγια Άγριας Ζωής
• Προστατευόμενα τοπία και προστατευόμενοι φυσικοί σχηματισμοί

Για την Κύπρο (Ν.25(Ι)/2012)

• Φυσικό Απόθεμα
• Εθνικό Δασικό Πάρκο
• Προστατευτικό Δάσος
• Δασικό Πάρκο
• Δασικό μνημείο
• Φυσικό μικρο-απόθεμα

Για τον χαρακτηρισμό εκτάσεων και περιοχών ως προστατευόμενων στην Ελλάδα ισχύει η εθνική νομοθεσία ν. 1650/86, όπως ισχύει μετά την τροποποίησή του από τον ν. 3937/2011 και τον ν. 4685/2020. Ενδεικτικά πληροφορίες μπορείτε να βρείτε και στον ακόλουθο σύνδεσμο: https://ypen.gov.gr/perivallon/viopoikilotita/prostatevomenes-perioches.
Κάθε δημοτική αρχή, συλλογικότητα ή ιδιώτης μπορεί και πρέπει να εργάζεται για την προστασία του περιβάλλοντος στον τόπο του. Η υλοποίηση δράσεων προστασίας και ανάδειξης του φυσικού πλούτου, η προώθηση ρυθμίσεων προστατευτικού χαρακτήρα, η υιοθέτηση βιώσιμων και φιλικών προς το περιβάλλον πρακτικών που έχουν να κάνουν με τον τρόπο ζωής μας και τις παραγωγικές διαδικασίες και η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού είναι κάποιες από τα βασικά συστατικά για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Ακόμη, η συνεργασία με κρατικούς και επιστημονικούς φορείς αλλά και η δικτύωση μεταξύ ομάδων με κοινούς στόχους, μπορούν να δώσουν επιπλέον δυναμική στις όποιες προσπάθειες.

Το έργο LIFE Bonelli eastMed έχει προχωρήσει στη δημιουργία του δικτύου ΕΜΒΟΝΕΤ το οποίο φιλοδοξεί να φέρει σε επαφή όσο γίνεται περισσότερα ενδιαφερόμενα μέρη, με στόχο την προστασία του Σπιζαετού σε όλη την περιοχή της ανατολικής Μεσογείου.

Έχουμε εντοπίσει διάφορες δραστηριότητες σε προστατευόμενη περιοχή, που θεωρούμε ότι βλάπτουν το φυσικό περιβάλλον και τη χλωρίδα/πανίδα που φιλοξενείται σε αυτήν. Πώς πρέπει να αντιδράσουμε;

Πρέπει να απευθυνθείτε άμεσα στις αρμόδιες αρχές

Οι πολίτες που εντοπίζουν περιβαλλοντικές παραβάσεις και επιθυμούν να αντιδράσουν σε αυτές διαθέτουν μια σειρά από δυνατότητες, ανάλογα με την παράβαση, τον χρόνο και τον χώρο στον οποίο αυτή έχει τελεστεί.

Ο πολίτης μπορεί να αποταθεί για πληροφορίες και αίτηση άσκησης ελέγχου της παράβασης στις εκάστοτε αρμόδιες υπηρεσίες, να καταγγείλει επωνύμως το περιστατικό στην Αστυνομία, το Λιμενικό, την Πυροσβεστική ή τη Δασική Υπηρεσία (ανάλογα πάντα το είδος της παράβασης) ή να προσφύγει απευθείας στην Εισαγγελία, εφόσον κρίνει ότι το περιστατικό είναι επείγον και σοβαρό, καταθέτοντας όλα τα σχετικά δεδομένα που έχει.

Προτείνεται η όποια ενέργεια επιλεγεί, να γίνει γραπτά και επώνυμα, λαμβάνοντας τον σχετικό αριθμό πρωτοκόλλου και απαιτώντας, εκτός του ελέγχου της παράβασης, την ποινική δίωξη εφόσον επιβεβαιώνεται περιβαλλοντικό έγκλημα και την αποκατάσταση της περιβαλλοντικής ζημίας σύμφωνα και με τα άρθρα 8 & 9 του ΠΔ 148/2009.

Περισσότερες οδηγίες μπορείτε να βρείτε και στον ακόλουθο οδηγό για τους πολίτες που παρήγαγε το έργο LIFE Natura Themis: http://www.lifethemis.eu/sites/default/files/announcements/Themis-Guide-Public-026-ebook.pdf.

Για την Κύπρο αντίστοιχες αναφορές/καταγγελίες περιβαλλοντικών παραβάσεων μπορούν να γίνονται στην Αστυνομία, το Λιμενικό, την Πυροσβεστική, την Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας και το Τμήμα Περιβάλλοντος.

Τι μπορούμε να κάνουμε εάν βρούμε τραυματισμένο Σπιζαετό ή άλλο αρπακτικό;

Η γρήγορη και σωστή αντίδραση σας μπορεί να αποβεί σωτήρια, αρκεί να ακολουθήστε τις παρακάτω οδηγίες.

Εφόσον διαπιστώσουμε ότι το αρπακτικό είναι ζωντανό και χρήζει περίθαλψης, προσπαθούμε να πιάσουμε το πουλί με ένα πανί, αποφεύγοντας ράμφος και νύχια. Το τοποθετούμε πολύ προσεκτικά σε ένα χαρτόκουτο ικανού μεγέθους -αντίστοιχο του μεγέθους του ζώου- στο οποίο έχουμε ανοίξει τρύπες για να παίρνει αέρα και έχουμε τοποθετήσει μια στρώση χαρτιού (εφημερίδα, χαρτί κουζίνας ή άλλο) ή υφάσματος.

Αμέσως μετά επικοινωνούμε με κάποιο Κέντρο Περίθαλψης της χώρας για περισσότερες οδηγίες παροχής πρώτων βοηθειών. Δεν δίνουμε νερό, φαγητό, φάρμακο, εφόσον δεν έχουμε πρώτα επικοινωνήσει με κάποιον έμπειρο περιθάλπτη. Κρατάμε το ζώο απομονωμένο και ήσυχο, σε φυσιολογική θερμοκρασία, χωρίς να το ενοχλούμε περαιτέρω.

Ακολούθως και εάν δεν μπορούμε να το μεταφέρουμε άμεσα στον κοντινότερο Σταθμό Α’ Βοηθειών ή σε Κέντρο Περίθαλψης, ενημερώνουμε την οικεία Δασική Υπηρεσία να το παραλάβει(λειτουργεί καθημερινά τετραψήφιος αριθμός έκτακτης ανάγκης στο 1591).

Ανάλογα την περιοχή στην οποία έχουμε εντοπίσει το τραυματισμένο ζώο, απευθυνόμαστε στα ακόλουθα Κέντρα Περίθαλψης:

• ΑΝΙΜΑ-Αθήνα (Μενελάου 134, Καλλιθέα 17676. Τηλ.: 210 951 0075 & 6972 664675, e-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. & Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε., URL: https://www.wild-anima.gr)
• Δράση για την Άγρια Ζωή-Μακεδονία (Α. Νάλτσα 1, Θεσσαλονίκη 54655. Τηλ.: 6979 914852. E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε., URL: http://www.drasi-agriazoi.gr/index.php/epikoinonia2
• ΑΛΚΥΟΝΗ-Πάρος, Τηλ. & Fax: 22840 22931, Κινητό: 6944 741616. E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
• ΚΕΠΠΑΖ-Πελοπόννησος: Πύργος Τριφυλίας, 24400, Μεσσηνία. Τηλ.: 6985 620111. E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
• Αναρρωτήριο ζώων και πτηνών της άγριας Πανίδας -Κύπρος (Ταμείο Θήρας Κύπρου). Εθνικό Δασικό Πάρκο Αθαλάσσας, Λευκωσία

Σταθμοί Α’ Βοηθειών:

• Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης-Κρήτη (Πανεπιστήμιο Κρήτης, κτίρια Λ. Κνωσού, 71409, Ηράκλειο Κρήτης. Τηλ.: 2810 393295. E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε., URL: nhmc.uoc.gr)
• Naxos Wildlife Protection-Νάξος (Οδός Παπαβασιλείου, Νάξος 84300). Τηλ.: 697 6797070. Ε-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
• Κέντρο Περίθαλψης και Αποκατάστασης της Άγριας Πανίδας-Κύπρος (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας Κύπρου)
• Επαρχία Λευκωσίας:22662428, 22664606 (ώρες γραφείου), 99445697
• Επαρχίες Λάρνακας / Αμμοχώστου: 24805128 (ώρες γραφείου), 99634325 24805128 (office hours), 99634325
• Επαρχία Λεμεσού: 25343800 (ώρες γραφείου), 99445728, 99628338
• Επαρχία Πάφου: 26306211 (ώρες γραφείου), 99445679
• Κεντρικά Γραφεία Υπηρεσίας Θήρας και Πανίδας (Λευκωσία): 22867786).

Ποιοι πρέπει να ειδοποιηθούν εάν εντοπίσουμε έναν νεκρό Σπιζαετό ή άλλο άγριο αρπακτικό;

Σε περίπτωση εντοπισμού νεκρού σπιζαετού ή άλλου αρπακτικού, η πρώτη υπηρεσία που θα πρέπει να ειδοποιηθεί είναι η οικεία δασική υπηρεσία της περιοχής στην οποία εντοπίστηκε και ένας από τους φορείς υλοποίησης του έργο LIFE Bonelli eastMed.

Συγκεκριμένα για περιστατικό νεκρού σπιζαετού στην περιοχή της Κρήτης ειδοποιείτε το ΠΚ-ΜΦΙΚ στα τηλ. 2810393292 και 2810 393295, για την ηπειρωτική χώρα ενημερώνετε την ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ στα τηλ. 210 8228704 & 210 8227837 και την NCC στο τηλ. 210 6743044 και για την Κύπρο την Υπηρεσία Θήρας & Πανίδας στο τηλ. 22867786.

Το νεκρό αρπακτικό μπορεί και να παραδοθεί σε οποιοδήποτε Κέντρο Περίθαλψης ή Σταθμό Α’ βοηθειών της χώρας (δείτε παραπάνω σχετική ενότητα), με την παράκληση να ειδοποιηθούν οι εταίροι του έργου LIFE Bonelli eastMed. Είναι πολύ σημαντικό να καταγραφούν στοιχεία για την ημερομηνία και το σημείο εύρεσης του νεκρού ζώου και πιθανά στοιχεία επικοινωνίας με το άτομο που εντόπισε το ζώο, για παροχή περισσότερων διευκρινίσεων εάν χρειαστεί.

Στοιχεία επικοινωνίας όλων των εταίρων του έργου μπορείτε να βρείτε και στον ακόλουθο σύνδεσμο: https://lifebonelli.eu/el/to-programma/h-omada-toy-programmatos.

Είναι εύκολο να αναγνωρίσω τον Σπιζαετό όταν βρίσκομαι στο πεδίο; Ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά αναγνώρισης;

Ο Σπιζαετός αποτελεί ένα δύσκολο στην παρατήρηση του είδος, αν κάποιος είναι αρχάριος.

Η αναγνώριση του Σπιζαετού στο πεδίο, ειδικά σε ορεινές περιοχές είναι αρκετά δύσκολη, κυρίως για τους αρχάριους παρατηρητές, καθώς λόγω των χρωμάτων του δεν ξεχωρίζει εύκολα εάν κινείται κοντά ή πάνω από βράχια. Είναι ένας μεσαίου έως μεγάλου μεγέθους αετός με σκούρο καφέ χρώμα και ένα λευκό μπάλωμα στο άνω μέρος και έναν συνδυασμό λευκού και μαύρου στο κάτω μέρος (λευκή κοιλιά και μέρος των φτερών). Επιπλέον είναι αρκετά κρυπτικό είδος και προτιμά να αποφεύγει τις περιοχές με έντονη ανθρώπινη παρουσία.

Περισσότερα στοιχεία αναγνώρισης διατίθενται και στον σύνδεσμο: https://lifebonelli.eu/el/o-spizaetos/anagnwrish.

Ο Σπιζαετός ενοχλείται ακόμη κι αν είμαι ένας απλός πεζοπόρος; Ποιες περιοχές στις οποίες ασκούνται δραστηριότητες υπαίθρου (πεζοπορία, αναρρίχηση, canyoning, paragliding, κ.λπ.) είναι ασφαλείς για την άγρια ζωή; Υπάρχει συγκεκριμένη περίοδος του έτους που πρέπει να αποφεύγω γνωστές περιοχές αναπαραγωγής του είδους;

Η ενόχληση είναι δυνατό να προκύψει και από απλές δραστηριότητές εάν αυτές γίνονται κοντά στη φωλιά κατά την αναπαραγωγική περίοδο. Η σημαντικότητά της όμως εξαρτάται από διάφορους παράγοντες.

Το είδος αυτό είναι ιδιαίτερα κρυπτικό και ευαίσθητο στην όχληση, ειδικά κατά την αναπαραγωγική περίοδο. Προτιμά απομονωμένες περιοχές με έντονο ανάγλυφο (τουλάχιστον στο ελλαδικό χώρο, ενώ στην Κύπρο προτιμά τις κορυφές ψηλών δέντρων). Ειδικά η παρουσία ανθρώπων, ακόμα και απλών πεζοπόρων, πάνω από το ύψος του χώρου που φωλιάζουν θεωρείται απειλητική και μπορεί να αποβεί μοιραία κατά τη διάρκεια του φωλιάσματος, της επώασης και του μεγαλώματος των νεοσσών. Στον χάρτη ευαισθησίας του είδους σε υπαίθριες δραστηριότητες https://lifebonelli.eu/el/charths-eyaisthhsias-se-ypaithries-drasthriothtes υπάρχουν ενδεικτικά περιοχές που θα πρέπει να αποφεύγονται κατά τη διάρκεια αναπαραγωγής του είδους (με κόκκινη επισήμανση στον χάρτη και ένδειξη ασφαλές/επικίνδυνο ανάλογα τη χρονική περίοδο).

Στον σύνδεσμο https://lifebonelli.eu/images/ylika/LEAFLET_Bonelli_ANARRIXISI_web.pdf υπάρχουν ενδεικτικά οδηγίες αποφυγής όχλησης του είδους κατά τα διάρκεια άσκησης εναλλακτικών δραστηριοτήτων υπαίθρου.

Είμαι λάτρης της φύσης και το χόμπι μου είναι η φωτογράφιση και βιντεοσκόπηση αρπακτικών ειδών και γενικά πουλιών. Υπάρχει περίπτωση το είδος να ενοχληθεί;

Οι παρατηρητές και φωτογράφοι άγριας φύσης πρέπει να αποφεύγουν να πλησιάζουν τις φωλιές κάτω από την απόσταση ασφαλείας. Επιπλέον, η κινηματογράφηση και φωτογράφηση φωλιών απαγορεύεται από τον νόμο και μπορεί να γίνει μόνο με ειδική άδεια.

Το είδος αυτό είναι χωροκρατικό, ιδιαίτερα κρυπτικό και ευαίσθητο στην όχληση, ειδικά κατά την αναπαραγωγική περίοδο. Προτιμά απομονωμένες περιοχές με έντονο ανάγλυφο (τουλάχιστον στο ελλαδικό χώρο, ενώ στην Κύπρο προτιμά τις κορυφές ψηλών δέντρων) γιατί του παρέχουν περισσότερη ασφάλεια και προστασία από την όχληση. Συνεπώς η ανθρώπινη παρουσία στην επικράτειά του και ειδικά κοντά στη φωλιά, μπορεί να διαταράξει την αναπαραγωγική διαδικασία και θα μπορούσε να οδηγήσει σε πλήρη αναπαραγωγική αποτυχία.

Η παρουσία δε ιπτάμενων αντικειμένων όπως drone, παραπέντε ή άλλα οχήματα εναέριων αθλημάτων στην επικράτεια ή κοντά στη φωλιά ενός Σπιζαετού ή άλλου αρπακτικού, θεωρείται εισβολή και ευθεία απειλή και ως τέτοια αναμένεται να αντιμετωπιστεί από το πτηνό. Συγκεκριμένα, η παρουσία drone κατά τη διάρκεια της περιόδου εγκατάλειψης της φωλιάς από τους νεοσσούς μπορεί να οδηγήσει σε εσπευσμένη και άκαιρη δραπέτευση και πιθανό θάνατο των πουλιών. Άλλωστε από τη φύση τους οι κάμερες που χρησιμοποιούνται στα drone στοχεύουν στην αποτύπωση τοπίων. Για να απαθανατιστεί ένα πουλί ή ένας στενός χώρος όπως είναι μια φωλιά, θα πρέπει το drone να έρθει σε πολύ κοντινή απόσταση με το ζώο και με τον ζωτικό του χώρο, κάτι που θεωρείται αντιδεοντολογικό και επικίνδυνο για την ασφάλεια των άγριων ειδών.

Καλό είναι λοιπόν να τηρούνται οι άτυποι κανόνες δεοντολογίας για φωτογράφηση/βιντεοσκόπηση άγριων ειδών που ισχύουν διεθνώς αλλά και στη χώρα :

α. Τήρηση αποστάσεων από τις φωλιές (το λιγότερο 500μ. κατά την αναπαραγωγική περίοδο)

β. Αποφυγή όχλησης κατά τη διάρκεια της επώασης και ανάπτυξης των νεοσσών

γ. Σε καμία περίπτωση φωτογράφηση και χρήση drone πάνω από τις φωλιές

δ. Σε καμία περίπτωση φωτογράφηση/βιντεοσκόπηση του εσωτερικού της φωλιάς

ε. Αποφυγή γνωστοποίησης των θέσεων φωλιάσματος 

στ. Αποφυγή επίσκεψης με τη συνοδεία κατοικιδίων

ζ. Σε περίπτωση αναγνώρισης αγχώδους συμπεριφοράς στα πουλιά, άμεση απομάκρυνση από την περιοχή

η. Κίνηση εντός των καθορισμένων-σημασμένων διαδρομών και μονοπατιών

θ. Τήρηση των οδηγιών και συμμόρφωση με τους ισχύοντες κανόνες και τις απαγορεύσεις της κάθε περιοχής.

Έτυχε να αναγνωρίσω το είδος στο κινηματογραφικό/φωτογραφικό υλικό που έχω τραβήξει. Τι να κάνω με αυτό; Υπάρχει τρόπος να το διαθέσω σε αυτούς που ασχολούνται με την προστασία του είδους;

ΝΑΙ. Μπορείτε να το αναφέρετε στην ομάδα έρευνας του Έργου LIFE Bonelli eastMed.

Η δημοσιοποίηση και προβολή φωτογραφιών και βίντεο ειδών της άγριας πανίδας πρέπει να γίνεται με φειδώ και κατά προτίμηση να αποφεύγεται η ευρύτερη έκθεση, μια και δεν μπορεί κανείς να διασφαλίσει ότι δεν θα πέσει στα χέρια επίδοξων λαθροθήρων, παράνομων συλλεκτών ειδών και αυγών ή απλώς περίεργων που θα συρρεύσουν προς παρατήρηση/φωτογράφηση σε μια συγκεκριμένη περιοχή. Αντίθετα, η δημοσιοποίηση των παρατηρήσεων και του σχετικού υλικού σε υπηρεσίες/φορείς/εκπαιδευτικά ιδρύματα και ΜΚΟ που ασχολούνται επιστημονικά ή επαγγελματικά με τη μελέτη, διάσωση, προστασία και διατήρηση του περιβάλλοντος, είναι επιθυμητή και συμβάλλει στη βελτίωση της γνώσης μας για το περιβάλλον και τα είδη.

Ειδικά για την παρατήρηση/φωτογράφηση/βιντεοσκόπηση σπιζαετών ή άλλων αρπακτικών πουλιών το υλικό με την ανάλογη πληροφορία (περιοχή και χρόνος φωτογράφησης/βιντεοσκόπησης όπως επίσης και στοιχείων της συμπεριφοράς των πουλιών) μπορούν να γνωστοποιηθούν στους εταίρους του LIFE Bonelli eastMed, στην εκάστοτε Μονάδα Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών (εφόσον το ζώο έχει απαθανατιστεί εντός περιοχής NATURA 2000) και στις ορνιθολογικές οργανώσεις της εκάστοτε χώρας.

Για την παραχώρηση του υλικού, εφόσον φυσικά ο πολίτης επιθυμεί να το παραχωρήσει, ο κάθε φορέας διαθέτει σχετικό πρωτόκολλο, σεβόμενος πάντα τα πνευματικά δικαιώματα του εκάστοτε δημιουργού, όπως ορίζει ο νόμος.

Θέλουμε να διανοίξουμε καινούργιο πεζοπορικό μονοπάτι/αναρριχητική διαδρομή. Υπάρχει περίπτωση αυτό να επηρεάσει την άγρια πανίδα της περιοχής; Σε ποιον μπορούμε να απευθυνθούμε;

ΝΑΙ. Θα πρέπει να γνωστοποιήσουμε τα σχέδια μας στους αρμόδιους φορείς .

Οι ανθρώπινες δραστηριότητες και παρεμβάσεις στο φυσικό περιβάλλον και το τοπίο, όσο ήπιες και εάν θεωρούνται αυτές, ενέχουν πάντα τον κίνδυνο όχλησης και αρνητικών επιπτώσεων για την πανίδα και χλωρίδα της εκάστοτε της περιοχής.

Ειδικά για τις δραστηριότητες υπαίθρου, υπάρχει πληθώρα μελετών αυτή τη στιγμή που αποδεικνύει ότι η ύπαρξή τους σε προστατευόμενες περιοχές έχει οδηγήσει σε σοβαρή υποβάθμιση των ενδιαιτημάτων και των πληθυσμών συγκεκριμένων ειδών.

Για την άσκηση δραστηριοτήτων υπαίθρου και ειδικών μορφών θεματικού τουρισμού στην Ελλάδα ισχύουν οι διατάξεις του ν. 4582/2018 (ΦΕΚ 208/Α/11.12.2018) ενώ για τις τεχνικές προδιαγραφές χάραξης, σήμανσης, διάνοιξης και συντήρησης ορειβατικών-πεζοπορικών μονοπατιών, αναρριχητικών πεδίων και άλλων υποδομών εξυπηρέτησης σχετικών δραστηριοτήτων υπαίθρου ισχύει η Υπουργική Απόφαση 151344/165 (ΦΕΚ 206/Β/30.01.2017).

Σε κάθε περίπτωση, είτε πρόκειται για συντήρηση-σήμανση υπάρχοντος μονοπατιού, είτε για τη δημιουργία νέου, απαιτείται σύνταξη Μελέτης Διάνοιξης Μονοπατιών. Αρμόδια υπηρεσία για γνωμοδότηση/αδειοδότηση σύμφωνα με την προαναφερόμενη ΥΑ είναι η οικεία δασική αρχή ενώ ενδείκνυται και η σχετική γνωμοδότηση της Μονάδας Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών, εάν το μονοπάτι ή το αναρριχητικό πεδίο πρόκειται να κατασκευαστεί εντός περιοχής του Δικτύου NATURA 2000.

Ενδεικτικά, περιοχές που πρέπει να αποφεύγονται για τη διάνοιξη νέων μονοπατιών/διαδρομών/πεδίων είτε να χρησιμοποιούνται συγκεκριμένες χρονικές περιόδους του έτους, μπορείτε να βρείτε και στην ιστοσελίδα του LIFE Bonelli eastMed (χάρτης ευαισθησίας σε υπαίθριες δραστηριότητες) στον σύνδεσμο https://lifebonelli.eu/el/charths-eyaisthhsias-se-ypaithries-drasthriothtes.